Veranderend wereldbeeld

Tijdgebonden bewustzijn

Mijn genealogische activiteiten maakten mij er al bewust van hoezeer je in je persoonlijke bewustzijn en in je levensbeschouwing bepaald wordt door de tijd waarin je leeft en door het wereldbeeld wat je dan hebt. Dat realiseerde ik mij bijvoorbeeld als ik mij afvroeg in hoeverre ik nog echt goed van gedachten zou hebben kunnen wisselen over mijn levensbeschouwing met mijn grootouders, die eind 19e eeuw geboren werden of zelfs met mijn ouders van begin 20ste eeuw die in een totaal andere tijd opgroeiden dan ikzelf. Doordat er zoveel verandert leek het mij zelfs niet ondenkbaar – gesteld al dat ik mijzelf als 20-jarige (dus zo’n 55 jaar geleden) tegenover mij zittend in de trein zou tegenkomen – dat ik die jongen dan misschien niet eens herkend zou hebben en in een levensbeschouwelijk gesprek al degelijk rekening zou moeten houden met wat er in die tussenliggende 55 jaar al niet gebeurd is. En dan ben je dat in beide gevallen zelf. Je wordt in zo’n tijdsspanne dus gewoon een andere persoon ook al ben je nog steeds dezelfde ‘ik’.

En laat staan hoe dat is met een tijdsverschil van 5 eeuwen met de mensen als bijvoorbeeld Luther en Calvijn, die de Reformatie in gang hebben gezet; of de dominees wereld van Gomaristen en Arminianen in de begintijd van de Protestantse kerk verantwoordelijk voor veel van de leerstellingen, die nog eeuwen doorwerkten.

Dat geldt natuurlijk nog vele malen sterker voor het tijdsverschil met het optreden van Jezus aan het begin van onze jaartelling en zijn volgelingen, die de verhalen over wat het evangelie ging heten in de eerste 2 à 3 eeuwen vanuit hun beleving hebben opgeschreven. En daaroverheen nog eens de “verbeteringen” of andere aanpassingen toen die verhalen door monniken werden vertaald en overgeschreven en de synodes, die later bepaalden wat wel en wat niet tot de Bijbel mocht gaan behoren.

Hoe zo nieuws?

Dat bracht mij er in 2010 toe om voor mijzelf eens terug te filmen welke ingrijpende veranderingen in de achterliggende decennia van invloed waren op mijn huidige wereldbeeld; en in dat verband ook van invloed op mijn levensbeschouwing. Ik was zelf verrast te zien hoeveel dat was.

In dat hier op te roepen volledige document ‘Hoe zo nieuws?‘ stond ik stil bij de volgende ontwikkelingen.

a. Archeologie, paleontologie en astronomie
onze aarde is vele malen ouder dan zo’n 4.000 à 5.000 jaar
b. Ontcijfering van het DNA
recente inzichten in het ontstaan en de verspreiding van de mensheid
c. Relativiteitstheorie, Kwantum fysica en Snarentheorie
nieuwe opvattingen over de relatie materie – energie – tijd en de kenbare werkelijkheid
d. Versnelde wetenschappelijke ontwikkeling en verspreidingssnelheid van informatie
horen over de moord op Lincoln duurde dagen langer dan CNN’s instante ‘breaking news’ van tegenwoordig
e. Voortbestaan na dit leven
gegroeid inzicht door ervaringen van paranormale mediums, wetenschappelijk onderzochte reïncarnatie gevallen en bijna-dood-ervaringen
f. Waarnemen en bewustzijn
waarneming is niet objectief, maar afhankelijk van waarnemer, tijd en plaats

Dat alles heeft ertoe geleid, dat mijn geheugen en mijn bewustzijn van heden gevuld zijn met een totaal andere inhoud aan waarnemingen, ervaringen, en inzichten dan van mijzelf als 20- jarige jongeman, dan dat van mijn ouders (voor wie het vak geschiedenis op school bijvoorbeeld bestond uit de ‘Heilige geschiedenis’ en de ‘Vaderlandse geschiedenis’), van mijn grootouders, van de mensen die de Reformatie beleefden (onder wie mijn voorouders die in hun plattelands dorpsgemeenschappen overgingen van hun katholieke parochie naar het nieuwe protestantisme) en de ketters die op de brandstapel stierven, van de mensen die de zich ontwikkelende kerk in Nederland meemaakten vanaf Bonifacius en Willibrord en de kloosterlingen en middeleeuwse voorvaderen, van de Christenen uit de eerste eeuwen van de Christelijke kerk. Kortom, het referentiekader van waaruit die mensen hun bestaan beleefden was totaal anders dan dat van ons vandaag.

Wat wil dit zeggen als het gaat om mijn religieus bewustzijn, mijn geloof?
Het bewust worden hiervan heeft mij doen inzien, dat mijn levensbeschouwing van nu, mijn levensbeschouwing als jongere toen ik belijdenis deed en de levensbeschouwing van mijn ouders en voorouders allen waar zijn in hun eigen setting en niet beschouwd moeten worden in termen van juist of fout zoals de verkondigers van “het enige ware geloof” doen. Er is niet één waarheid, maar er zijn er vele. Geloof is geen collectieve, in dogma’s vastgespijkerde opvatting, die je al dan niet onderschrijft of aan iemand kunt opleggen. Geloof is een zeer individuele beleving, die geënt is op je eigen kennis, gevoelens, ervaringen, inzichten en vermoedens in de setting van jouw eigen referentiekader.

Zie ook bijvoorbeeld de opvattingen en ervaringen van Aafke Holm, Bert van Schuijlenburg en ds Aart Mak in een uitzending van ‘Heilig vuur’ van de NCRV.

Wanneer dat inzicht vroeger wijder verbreid was geweest hadden veel verketteringen en vervolgingen omwille van geloofsovertuiging achterwege kunnen blijven. Maar dat geldt niet alleen de geschiedenis, want het is getuige de vele aanslagen en verketteringen om ons heen vandaag de dag nog even actueel als vroeger.